عوامل محدود کننده حرکتی در مفاصل

 

عوامل محدود کننده حرکتی در مفاصل مثل خشکی شانه را می توان به دو دسته طبیعی و غیر طبیعی تقسیم نمود.

 

عوامل طبیعی محدود کننده حرکتی مفاصل

 

- برخورد استخوان با استخوان:

مانند برخورد استخوان های ساعد با بازو در هنگام باز شدن کامل آرنج.

 

- تراکم و نزدیکی بافت نرم:

مانند تاشدن زانو که به دلیل انقباض عضلات پشت ساق پا و برخورد آنها با عضلات پشت ران ، حرکت محدود می شود.

 

گرفتگی شانه به علت تشکیل بافت همبند را شانه یخ‌زده یا کپسولیت چسبنده گویند که دردناکی حرکت شانه یا عدم حرکت آن را به دنبال دارد. پزشکان در مورد علت خشکی شانه و شانه یخ‌زده اتفاق نظر ندارند؛ برخی آن را ناشی از التهاب، برای مثال در اثر مواردی چون التهاب لایه داخلی کپسول مفصلی یا سینوویوم، یا پی‌آمد واکنش‌های خودایمنی‌ای می‌دانند که در آنها بدن به مواد و بافت‌های خود حمله می‌کند.دیگر علل احتمالی ابتلا به شانه یخ زده عبارت‌اند از:

 

•  واکنش‌های پس از صدمه دیدن یا جراحی
•  حرکت ندادن شانه به دلیل بروز درد ناشی از عارضه‌هایی چون آرتریت (بیماری التهاب مفصل)، پارگی تاندون شانه، التهاب بورس یا بورسیت یا التهاب تاندون یا تاندونیت.
•  حرکت ندادن بازو به دلایلی مانند بستن آتل پس از جراحی یا شکستگی

بااین حال غالباً دلیل مشخصی برای این نوع گرفتگی و خشکی شانه وجود ندارد

- سفت شدن بافت نرم:

مفاصل دائما با کوتاه شدن و یا سفت شدن بافتهای نرم در محدوده طبیعی خود قرار می گیرند این بافتهای نرم انقباض ناپذیرند یعنی قابلیت انقباض ندارند. این بافتها بر خلاف عضلات نمی توانند در خود تنش ایجاد کرده و ابتدا و انتهای آنها به هم نزدیک شوند مانند کپسول مفصلی و لیگامنتهای اطراف مفاصل. کپسول های مفصلی از بافتهای محکم و لیفی تشکیل شده اند که روی مفصل را می پوشانند. بدلیل شکل و محلی که کپسول مفصلی به استخوان متصل می شود، می تواند در مقابل حرکت شدید مقاومت ایجاد نماید.

لیگامان هایی که در خارج از کپسول مفصلی قرار گرفته به همین شکل فعالیت می کند و باعث محدودیت حرکت می شوند. اتصال و محکم شدن آنها در مفصل ویژه ای باعث پیشگیری از حرکات غیر طبیعی آن می شود. بافت انقباض پذیر ( عضله و تاندون ) نیز به کمک بافت غیر قابل انقباض از حرکت شدید مفصل جلوگیری می کند. بعنوان نمونه عضلات ران به حرکت محدود مفصل ران کمک می کنند در حالیکه کپسول مفصلی ران نخستین محدود کننده حرکت شدید و غیر طبیعی این عضو است.

 

علت محدودیت حرکتی مفاصل

بدنبال شکستگی استخوان بخصوص وقتی شکستگی نزدیک یک مفصل است ممکن است خشکی حرکت مفصل یا محدودیت حرکت مفصلی ایجاد شود. بعضی از مفاصل زودتر از دیگر مفاصل استعداد خشک شدن و محدودیت حرکتی دارند. زانو، شانه، مفاصل انگشتان دست و آرنج از این دسته اند.

 

علت های محدودیت حرکتی و خشکی مفصل بعد از شکستگی استخوان

محدود شدن حرکات مفصل دلایل متفاوتی دارد که مهمترین آن عبارتند از :

 

      

چسبندگی عضلات اطراف شکستگی

در هنگام شکسته شدن استخوان، عضلات اطراف آن هم صدمه میبینند. این صدمه ممکن است بصورت کوبیدگی و یا خونریزی درون بافت استخوان باشد و یا حتی ممکن است به علت آسیب لبه تیز استخوان شکسته شده، عضله مجاور آن پاره شود. بهبودی این عضله آسیب دیده معمولا همراه با تشکیل شدن بافت ویژه ای در محل پارگی است که به آن بافت اسکار Scar tissue میگویند.

از خصوصیات این بافت آن است که به استخوان مجاورش میچسبد. نتیجه آنست که عضلات اندام هم به استخوان زیرین بخصوص در محل شکستگی میچسبد. این چسبندگی، مانع حرکت آزادانه عضله بر روی استخوان میشود. با حرکت نکردن عضله، مفصل هم نمیتواند به راحتی حرکت کند.

ایجاد بافت اسکار در عضلات اطراف استخوان

همانطور که گفتیم بدنبال شکسته شدن استخوان و صدمه عضلات اطراف آن، بافت اسکار در درون توده عضلانی ایجاد میشود. این بافت خاصیت انعطاف پذیری و کش آمدن عضله را ندارد. برای خم شدن مفصل، عضلات اندام باید کش بیایند و کش نیامدن آنها موجب میشود مفصل نتواند به درستی خم شود.

تنبلی و خشکی عضله

    

با هر بار خم شدن مفصل، عضلات اطراف استخوان کش میایند و در طول روز با خم و راست شدن مفصل، طول این عضلات هم مرتبا کم و زیاد میشود. وقتی بیمار بعد از شکستگی، به علت درد مدتی مفصل خود را خم و راست نمیکند، برای مدتی طول عضله ثابت مانده و کش نمیاید. نتیجه اینست که بعد از چند روز عضله سفت و خشک شده و توانایی کش آمدن خود را تا حد زیادی از دست میدهد و همین عامل موجب محدودیت در خم شدن مفصل میشود.

 خشکی تاندون ها و رباط های اطراف مفصل

با هر بار خم و راست شدن مفصل، بافت های نرم آن مثل کپسول مفصلی و لیگامان ها و تاندون های آن کش میایند و این کار بطور مکرر در طول روز اتفاق میفتد. وقتی بیمار بعد از شکستگی به علت درد، مدتی مفصل خود را خم و راست نمیکند، برای مدتی طول این بافت ها ثابت مانده و کش نمیایند. نتیجه اینست که بعد از چند روز توانایی کش آمدن خود را تا حد زیادی از دست داده و همین امر موجب محدود شدن حرکات مفصل میشود.

خونریزی و چسبندگی داخل مفصل

گاهی بدنبال شکستگی های استخوان بخصوص اگر در نزدیکی مفصل ایجاد شود. داخل و یا اطراف مفصل خونریزی میکند و یا حداقل بدنبال ضربه ملتهب میشود. این التهاب یا خونریزی بعد از مدتی موجب تشکیل بافت اسکار در داخل یا اطراف مفصل میشود و چون این بافت اسکار قابلیت کش آمدن خوبی ندارد موجب محدود شدن حرکت مفصل میشود. گاهی این بافت اسکار مانند یک چسب موجب چسبیدن قسمتهایی از مفصل میشود و همین امر مانع حرکت آزادانه و روان قسمت های مختلف مفصل میشود که نتیجه آن محدود شدن حرکات آن است.

نکروز آوازکولر و سیاه شدن استخوان

شکستگی ممکن است موجب نکروز آوازکولر قسمتی از استخوان که در درون مفصل قرار دارد بشود. بدنبال نکروز، شکل استخوان تغییر یافته و لایه غضروفی روی آن هم آسیب میبیند. این تغییرات در دراز مدت موجب آرتروز و ساییدگی مفصل میشود و ساییدگی مفصل هم موجی محدودیت حرکتی در آن میگردد.

بد جوش خوردن شکستگی استخوان

اگر شکستگی داخل مفصلی باشد و بد جوش بخورد سطح مفصلی ناصاف میشود. تغییر شکل سطح مفصلی میتواند در دراز مدت موجب سائیدگی مفصل و در نتیجه محدودیت حرکتی آن شود.

 

منبع: ایران ارتوپد

عوارض در رفتگی و درمان آن

 مفصل محلی است که دو استخوان در کنار یکدیگر قرار گرفته و در آن محل نسبت به هم حرکت دارند. در دررفتگی بر اثر نیروهای وارده به اندام سطوحی که مفصل را تشکیل میدهند طوری جابجا میشوند که دیگر در تماس با یکدیگر نیستند. در این حال میگوییم مفصل دچار دررفتگی Dislocation شده است.

 

 

درمان دررفتگی مفصل

اولین اقدام درمانی در دررفتگی جااندازی مفصل است که باید در اسرع وقت انجام شود. جااندازی دررفتگی مفاصل معمولا بصورت بسته یعنی بدون نیاز به عمل جراحی انجام میشود. جااندازی دررفتگی کاری دردناک است و پزشک معالج معمولا قبل از اقدام به جااندازی درد بیمار را با استفاده از بیحسی موضعی یا بیهوشی عمومی کاهش میدهد.

 گاهی به علت گیر کردن بافت هایی در داخل مفصل، جااندازی بسته امکانپذیر نیست. در این موارد جااندازی نیاز به عمل جراحی دارد. در اکثر مواقع در هر دررفتگی مفصلی پزشک ارتوپد ابتدا سعی به جااندازی بسته میکند و اگر این جااندازی موفقیت آمیز نبود اقدام به عمل جراحی میکند.

بعد از جاافتادن مفصل، باید لیگامان های پاره شده را هم درمان کرد. در موارد معدودی پارگی این لیگامان ها نیاز به عمل جراحی و بخیه کردن آنها دارد ولی معمولا نیاز به عمل جراحی نیست. به لیگامان ها اجازه داده میشود که خودشان در محل پاره شده جوش بخورند. این جوش خوردن ممکن است چند هفته طول بکشد. در این مدت چند هفته بیمار باید مفصل خود را مرتبا حرکت دهد تا دچار خشکی نشود مگر در شرایط زیر

• لیگامان پاره شده مهمترین عامل پایدار کننده مفصل دررفته باشد مانند لیگامان های کونوئید و تراپزویید در مفصل آکرومیوکلاویکولر، لیگامان های جانبی زانو، لیگامان لترال مچ پا و لیگامان تحتانی بین تیبیا و فیبولا در مچ پا

• احتمال استخوان سازی نابجا در اطراف مفصل زیاد باشد مانند دررفتگی آرنج و یا مفصل ران

• در موارد درد شدید

عوارض دررفتگی مفصل چیست؟

دررفتگی هم میتواند مانند شکستگی با عوارضی همراه باشد که مهمترین آنها عبارتند از

• عفونت مفصل ( بعد از دررفتگی های باز)

• آسیب به عروق و اعصاب اطراف مفصل

• نکروز آوازکولر یا ساه شدن استخوان در یکی از استخوان های تشکیل دهنده مفصل

• ایجاد ناپایداری در مفصل و تکرار دررفتگی بطور مکرر در آینده

• خشکی مفصل به علت استخوانسازی اطراف مفصل یا دیستروفی سمپاتیک یا ایجاد چسبندگی در بافت های داخل یا اطراف مفصل

• ساییدگی یا آرتروز مفصل به علت آسیب رسیدن به غضروف مفصلی

 

دررفتگی مکرر چیست

بعضی از مفاصل بطور مکرر دچار دررفتگی میشوند. بیمار ممکن است هر ماه و حتی هر هفته دچار دررفتگی شود. در این موارد در حین ضربه اولیه لیگامان های مهم اطراف مفصل آسیب دیده و بطور مناسبی ترمیم نمیابند. بدنبال آن مفصل دچار ناپایداری شده و بر اثر ضربه خفیفی و حتی بدون ضربه دچار دررفتگی میشود. مفاصل شانه، مفصل بین ترقوه و جناق sternoclavicular joint ، مفصل کشکک patellofemoral joint و مفصل مچ پا از این دسته اند.

منبع: ایران ارتوپد

ورزش های مفید برای تقویت عضلات اطراف مفصل شانه

 

1-بالا بردن شانه

بايستيد. با آرنج صاف، دست خود را روي ديوار قرار داده و انگشتان دست را رويديوار بالا ببريد. سپس10 ثانيه نگه داريد. اين حركت را سه بار تكرار كنيد. روزي سهجلسه اين ورزش را پیشگیری از آرتروز شانه انجام دهيد.

2-  دورشدن شانه

بنشينيد. دست تان را از بدن دور كنيد. بايد آرنج صاف و كف دست به سمت پايينباشد. شانه خود را بالا نبريد. 10 ثانيه شانه خود را در اين وضعيت نگه داريد. اينورزش را 3 بار تكرار كنيد.

 

 

روزي سه جلسه اين ورزش را انجام دهيد.

3-ورزش براي انحناي شانه

دستان خود را به هم بچسبانيد و دستان خود را بالاي سر ببريد. آرنج نبايد خم شود. اين ورزش را مي توان به شكل نشسته، يا به پشت خوابيده انجام داد.10 تا 20 بار اينورزش را تكرار كنيد.

در وضعيت ايستاده هم مي توانيد با هر دست به طور جداگانه، به ميزان 3 بار انجامدهيد.

روزي سه جلسه اين ورزش را انجام دهيد.

4-چرخش سرشانه

آرنج خود را روي ميز قرار دهيد و آن را حركت ندهيد. ساعد خود را به جلو و عقبببيريد. 10 بار تكرار كنيد. روزي سه جلسه اين ورزش را انجام دهيد.

 

5-چرخش شانه (قسمت داخلي)

به پهلوي خود بخوابيد. آرنج دستي كه در روي زمين قرار دارد، بايد زاويه 90 درجهداشته باشد. يك وزنه سبك در اين دست تان بگيريد و آن را به طرف سينه ببريد و آرامبرگردانيد. 10 بار تكر كنيد. سپس بر روي پهلوي ديگر خود بخوابيد و اينورزش راتكرار كنيد. روزي سه جلسه اين ورزش را انجام دهيد.

6-چرخش شانه (قسمت داخلي)

دست خود را پشت تان قرار دهيد و بالا و پايين ببريد. 10 بار اين ورزش را انجامدهيد. روزي سه جلسه اين ورزش را انجام دهيد.

 

 

 

7-چرخش شانه (قسمت خارجي)

 

 

به پهلو دراز بكشيد. دستي را كه روي زمين قرار دارد، زير سرتان بگذاريد. آرنجدستي كه در بالا قرار دارد، بايد داراي زاويه 90 درجه باشد. يك وزنه سبك در دستبالايي بگيريد و آن را از سينه دور كنيد و آرام برگردانيد. اين ورزش را 10 بارانجام دهيد. روزي سه جلسه اين ورزش را انجام دهيد.

منبع: پایگاه فرهنگی سرباز

 

 

خشکی و درد مفصل‌ شانه‌

 

 

شانه منجمد (frozen shoulder) یا جمود مفصل‌ شانه‌ عبارتست از درد و سفتی‌ مفصل‌ شانه‌ که‌ باعث‌ ناتوانی‌ در حرکت‌ دادن‌ آن‌ می شود.

 

گرفتگی شانه به علت تشکیل بافت همبند را شانه یخ‌زده یا کپسولیت چسبنده گویند که دردناکی حرکت شانه یا عدم حرکت آن را به دنبال دارد. پزشکان در مورد علت اصلی بروز شانه یخ‌زده اتفاق نظر ندارند؛ برخی آن را ناشی از التهاب، برای مثال در اثر مواردی چون التهاب لایه داخلی کپسول مفصلی یا سینوویوم، یا پی‌آمد واکنش‌های خودایمنی‌ای می‌دانند که در آنها بدن به مواد و بافت‌های خود حمله می‌کند.دیگر علل احتمالی ابتلا به شانه یخ زده عبارت‌اند از:

 

•  واکنش‌های پس از صدمه دیدن یا جراحی
•  حرکت ندادن شانه به دلیل بروز درد ناشی از عارضه‌هایی چون آرتریت (بیماری التهاب مفصل)، پارگی تاندون شانه، التهاب بورس یا بورسیت یا التهاب تاندون یا تاندونیت.
•  حرکت ندادن بازو به دلایلی مانند بستن آتل پس از جراحی یا شکستگی

 

بااین حال غالباً دلیل مشخصی برای این نوع گرفتگی و خشکی شانه وجود ندارد.

 

 

 

---

 

 

واژه‌ منجمد (frozen) در این‌ عبارت‌ اشاره‌ به‌ یخ زدن ندارد، بلکه‌ به‌معنی‌ عدم‌ انعطاف‌پذیری‌ در حرکت تاندون‌ها، بورس‌، کپسول‌ مفصلی‌، عضلات‌، عروق‌ خونی‌ و اعصاب‌ مرتبط‌ با مفصل‌ شانه‌ است‌.

 

این‌ عارضه‌ در همه‌ سنین‌ دیده‌ می‌شود، ولی‌ در مردان‌ بالای‌ 40 سال‌ که‌ در دوره‌ جوانی‌ به‌ ورزش‌های‌ قهرمانی‌ می‌پرداخته‌اند، شایع‌تر است‌.

 

 

 

 

 

جمود مفصل شانه (کپسولیت‌ چسبنده‌)

 

ناتوانی ناشی از این عارضه ممکن است وخیم باشد و در صورتی که درمان نشود، ممکن است در طول زمان بدتر شود.

 

علت دقیق ایجاد این عارضه مشخص نیست، اما احتمالا یک فرآیند التهابی آن را به وجود می‌آورد.

 

گاهی جمود مفصل شانه ناشی از بی‌حرکتی آن برای مدت طولانی به علت آسیب‌دیدن، جراحی یا بیماری است.

 

اما در بسیاری از موارد علت آن نامعلوم است.

 

خوشبختانه، در اغلب موارد می‌توان شانه را دوباره به حرکت در آورد (هر چند که بهبودی کامل زمان می‌برد) و خود فرد نیز باید به درمان کمک کند.

 

 

 

علایم‌ شایع‌ جمود شانه

 

در مراحل‌ اولیه‌:

 

- درد خفیف‌ شانه‌ که‌ به‌سوی‌ درد شدید پیشرفت‌ کرده‌ و خواب‌ و فعالیت‌ طبیعی‌ فرد را دچار اختلال‌ می‌کند. درد با حرکت‌ دادن‌ شانه‌ بدتر می‌شود.

 

سفتی‌ مفصل‌ شانه‌ که‌ مانع‌ حرکت‌ طبیعی‌ شانه‌ می‌شود در ین مشکل دیده می شود. با کاهش‌ حرکت‌ شانه،‌ این‌ سفتی‌ افزایش‌ می‌یابد

 

- احساس‌ صدای‌ ساییدگی‌ یا شکستن چینی‌‌ هنگام‌ حرکت‌ شانه‌

 

 

 

در مراحل‌ پیشرفته‌:

 

- درد بازو و گردن‌

 

- ناتوانی‌ در حرکت‌ دادن‌ شانه‌

 

- درد غیر قابل‌ تحمل‌ شانه‌

 

 

 

چگونه شانه دچار جمود می‌شود؟

 

مرکز اصلی شانه یک مفصل توپی و حفره‌ای است که مفصل گلنوهومرال (Glenohumeral) خوانده می‌شود و سر استخوان بازو یا هومروس (humerus) را به بخش خارجی خمیده استخوان کتف (scapula)، به نام حفره گلنوئید (glenoid) وصل می کند.

 

 

 

جمود مفصل شانه معمولا با یک جراحت (مثل شکستگی) یا التهاب بافت‌های نرم مانند بورسیت (التهاب کیسه مفصلی) یا تاندینیت (التهاب تاندون) در "روتاتور کاف‌" (مجموعه‌ای از عضلات و تاندون‌ها که مفصل شانه را پایدار نگه می‌دارند) آغاز می‌شود.

 

 

 

التهاب باعث درد می‌شود که با حرکت بدتر می‌گردد، به این ترتیب دامنه حرکت مفصل کم می‌شود.

 

هنگامی که شانه به این شیوه بی‌حرکت می‌شود، بافت همبندی اطراف مفصل گلنوهومرال (کپسول مفصل) ضخیم و منقبض می‌شود و توانایی طبیعی‌اش را برای کشیدگی از دست می‌دهد.

 

سعی فرد برای جلوگیری از درد ناشی از حرکت شانه، به انقباض بیشتر کپسول شانه می‌انجامد.

 

بازو جای کمتری برای حرکت کردن درون کپسول شانه پیدا می‌کند، و مفصل ممکن است مایع نرم‌کننده اش را از دست بدهد. در موارد پیشرفته، نوارهای بافت جوشگاهی (چسبندگی) میان کپسول مفصل و سر بازو به وجود می‌آید.

 

 

 

ایجاد جمود مفصل شانه ممکن است 2 تا 9 ماه طول بکشد.

 

اگرچه درد ممکن است به تدریج بهبود یابد، ولی سفتی مفصل ادامه پیدا می‌کند و دامنه حرکت مفصل محدود باقی می‌ماند.

منبع: تبیان